چه عواملی باعث بزرگ شدن طحال می‌شوند و چگونه درمان می‌شود؟

بزرگ شدن طحال معمولاً نشانه یک بیماری زمینه‌ای است و خودِ طحال به‌تنهایی بیمار نمی‌شود. مهم‌ترین علل عبارت‌اند از:

عفونت‌ها

در بسیاری از عفونت‌ها طحال برای مقابله با عامل بیماری‌زا بیش‌ازحد فعال می‌شود و بزرگ می‌گردد.
عفونت‌های ویروسی (مثل مونونوکلئوز)
عفونت‌های باکتریایی
عفونت‌های انگلی (مانند مالاریا)

بیماری‌های کبدی

اختلال در عملکرد کبد می‌تواند باعث تجمع خون در طحال و بزرگ شدن آن شود.
سیروز کبدی
افزایش فشار ورید پورت (پرتال هایپرتنشن)

بیماری‌های خونی

طحال وظیفه حذف سلول‌های خونی غیرطبیعی را دارد؛ در این بیماری‌ها فعالیت طحال افزایش می‌یابد.
کم‌خونی همولیتیک
تالاسمی
کاهش یا افزایش غیرطبیعی پلاکت‌ها

سرطان‌ها و بیماری‌های بدخیم

برخی سرطان‌ها باعث درگیری مستقیم طحال یا افزایش فعالیت آن می‌شوند.
لوسمی (سرطان خون)
لنفوم (سرطان سیستم لنفاوی)

بیماری‌های التهابی و خودایمنی

در این بیماری‌ها سیستم ایمنی بیش‌فعال شده و طحال بزرگ می‌شود.
لوپوس
آرتریت روماتوئید

بیماری‌های ژنتیکی و متابولیک

این بیماری‌ها باعث تجمع مواد غیرطبیعی در طحال می‌شوند.
بیماری گوشر
بیماری نیمن‌پیک

نارسایی قلبی و مشکلات گردش خون

اختلال در بازگشت خون می‌تواند باعث احتقان و بزرگ شدن طحال شود.

درمان اسپلنومگالی (بزرگ شدن طحال) به‌طور مستقیم به علت زمینه‌ای آن وابسته است و در واقع هدف اصلی درمان کنترل یا درمان بیماری‌ای است که باعث بزرگ شدن طحال شده است. در بسیاری از موارد خودِ طحال نیاز به درمان جداگانه ندارد و با درمان بیماری اصلی اندازه طحال به‌تدریج به حالت طبیعی بازمی‌گردد. برای مثال زمانی که اسپلنومگالی در اثر عفونت ایجاد شده باشد درمان عفونت با داروهای مناسب می‌تواند منجر به کاهش بزرگی طحال شود. همچنین در بیماری‌های کبدی مانند سیروز کبدی یا افزایش فشار ورید پورت کنترل بیماری کبد نقش اساسی در بهبود وضعیت طحال دارد.

در برخی بیماران درمان دارویی بخش اصلی روند درمان را تشکیل می‌دهد. بسته به علت بیماری پزشک ممکن است داروهای ضدعفونت، داروهای تنظیم‌کننده یا سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و داروهای مخصوص بیماری‌های خونی را تجویز کند. این داروها به کاهش فعالیت بیش‌ازحد طحال و پیشگیری از تخریب سلول‌های خونی کمک می‌کنند. لازم به تأکید است که مصرف این داروها باید حتماً تحت نظر پزشک انجام شود زیرا درمان خودسرانه می‌تواند عوارض جدی به همراه داشته باشد.

علاوه بر درمان‌های پزشکی اصلاح سبک زندگی و رعایت مراقبت‌های روزمره نقش مهمی در کنترل اسپلنومگالی دارد. افرادی که دچار بزرگ شدن طحال هستند باید از فعالیت‌های سنگین و ورزش‌های تماسی پرهیز کنند زیرا طحال بزرگ‌شده بیش از حالت طبیعی در معرض آسیب و پارگی طحال قرار دارد. توجه به تغذیه مناسب، پیگیری منظم وضعیت بیماری و مراجعات دوره‌ای پزشکی می‌تواند از بروز عوارض خطرناک جلوگیری کند.

در مواردی که اسپلنومگالی شدید، علامت‌دار یا مقاوم به درمان باشد و باعث مشکلاتی مانند کاهش شدید پلاکت‌ها، کم‌خونی شدید، درد مداوم یا خطر بالای پارگی طحال شود ممکن است برداشتن طحال (اسپلنکتومی) به‌عنوان آخرین گزینه درمانی در نظر گرفته شود. این روش معمولاً زمانی توصیه می‌شود که سایر درمان‌ها مؤثر واقع نشده باشند. پس از برداشتن طحال بیمار نیازمند مراقبت‌های ویژه، واکسیناسیون منظم و پیگیری مادام‌العمر است زیرا بخشی از عملکرد سیستم ایمنی بدن حذف می‌شود.

تشخیص بزرگ شدن طحال معمولاً با ترکیبی از معاینه بالینی، آزمایش‌ها و تصویربرداری انجام می‌شود.

معاینه فیزیکی (بالینی)

پزشک با لمس شکم به‌ویژه ناحیه بالای سمت چپ شکم اندازه طحال را بررسی می‌کند.
در حالت طبیعی طحال قابل لمس نیست؛ قابل لمس شدن طحال نشانه بزرگ شدن آن است.
روش اولیه و ساده اما برای تشخیص قطعی کافی نیست.

آزمایش‌های خون

آزمایش خون به بررسی تأثیر اسپلنومگالی بر سلول‌های خونی کمک می‌کند:
شمارش کامل سلول‌های خونی (CBC)
بررسی کم‌خونی، کاهش پلاکت یا گلبول‌های سفید
ارزیابی نشانه‌های عفونت یا بیماری‌های خونی
به شناسایی علت زمینه‌ای کمک می‌کند.

سونوگرافی شکم

رایج‌ترین و در دسترس‌ترین روش تصویربرداری
اندازه دقیق طحال را مشخص می‌کند
بدون درد و بدون اشعه
معمولاً اولین روش تصویربرداری انتخابی است. اگر به دنبال یک مرکز سونوگرافی خوب در غرب تهران هستید می‌توانید به مرکز تصویربرداری روشنا مراجعه کنید.

سی‌تی‌اسکن (CT Scan)

اندازه و ساختار طحال را با دقت بالا نشان می‌دهد
وجود توده، آبسه یا آسیب‌های داخلی را بررسی می‌کند
هم‌زمان کبد و عروق اطراف را نیز ارزیابی می‌کند
برای بررسی موارد پیچیده یا مشکوک استفاده می‌شود.

بررسی بیماری‌های زمینه‌ای

در صورت تأیید اسپلنومگالی پزشک ممکن است درخواست کند:
آزمایش‌های کبدی
بررسی بیماری‌های خودایمنی
آزمایش‌های اختصاصی عفونت‌ها
نمونه‌برداری (در موارد خاص)

علائم اسپلنومگالی بسته به شدت بزرگ شدن طحال و علت زمینه‌ای می‌تواند خفیف یا شدید باشد. در برخی افراد حتی بدون علامت است و به‌طور اتفاقی تشخیص داده می‌شود.

علائم شایع
احساس درد، فشار یا سنگینی در سمت چپ بالای شکم
درد منتشرشونده به شانه چپ
احساس سیری زودرس به‌دلیل فشار طحال بر معده
نفخ یا ناراحتی شکمی
خستگی و ضعف عمومی

علائم مرتبط با اختلالات خونی
کم‌خونی (رنگ‌پریدگی، سرگیجه)
کاهش پلاکت‌ها و خونریزی یا کبودی غیرطبیعی
کاهش گلبول‌های سفید و عفونت‌های مکرر

علائم وابسته به علت زمینه‌ای
تب و تعریق شبانه (در عفونت‌ها یا سرطان‌ها)
کاهش وزن غیرقابل توجیه
زردی پوست و چشم‌ها در بیماری‌های کبدی
درد مفاصل یا علائم خودایمنی

علائم هشداردهنده (نیازمند بررسی فوری)
درد شدید و ناگهانی شکم
حساسیت شدید شکم به لمس
افت فشار خون یا علائم شوک
احتمال پارگی طحال (به‌ویژه پس از ضربه)
این علائم می‌توانند اورژانسی و تهدیدکننده حیات باشند.

بزرگ شدن طحال یا اسپلنومگالی معمولاً نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای است و خودِ طحال به‌تنهایی دچار مشکل نمی‌شود. عفونت‌ها، بیماری‌های کبدی مانند سیروز، اختلالات خونی، بیماری‌های خودایمنی و برخی سرطان‌ها از مهم‌ترین علل آن هستند. علائم می‌تواند شامل درد در سمت چپ بالای شکم، احساس سیری زودرس و کاهش سلول‌های خونی باشد. درمان اسپلنومگالی به علت ایجادکننده آن بستگی دارد و در بیشتر موارد با درمان بیماری اصلی وضعیت طحال بهبود پیدا می‌کند.
در نهایت این عارضه موضوعی است که تشخیص دقیق و به‌موقع آن نقش تعیین‌کننده‌ای در روند درمان دارد زیرا در اغلب موارد نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای مهم است. تصویربرداری دقیق، به‌ویژه سونوگرافی اولین و مهم‌ترین گام در تشخیص اسپلنومگالی به شمار می‌رود. در مرکز تصویربرداری روشنا با بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته، کادر مجرب و تفسیر تخصصی تصاویر تلاش می‌شود تا بیماران در کوتاه‌ترین زمان به تشخیص دقیق دست پیدا کنند. انتخاب یک مرکز تصویربرداری معتبر مانند روشنا مسیر درمان را روشن‌تر و اطمینان‌بخش‌تر می‌کند.
چنانچه قصد رزرو نوبت را دارید می‌توانید از طریق دکمه دریافت نوبت یا شماره تماس 02144203934 برای تعیین نوبت اقدام نمایید.


منابع
clevelandclinic.org
nhs.uk